- تعداد نمایش : 47
- تعداد دانلود : 41
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1913
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .7987
سال : 18
شماره : 10
شماره پی در پی : 116
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 10،
،
شماره پی در پی 116
جایگاه زن در اندیشه و شعر خلیل الله خلیلی
صفحه
(41
- 60)
نورآقا نویسا ، مهدی دشتی (نویسنده مسئول)، محمود بشیری
تاریخ دریافت مقاله
: مرداد 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آبان 1404
چکیده
زمینه و هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسی دیدگاه ها و افکار خلیل الله خلیلی شاعر معاصر افغانستان نسبت به جایگاه زن میباشد تا دریابیم که زن به عنوان رکن مهم یک جامعه از چه جایگاهی در شعر او برخوردار است؛ زنی که به تصویر کشیده شده، آیا توانسته در برابر تابوها و رسم و رواجهای محلی مبارزه نماید و یا منفعلانه تن به فرهنگ مردسالار داده است.
روشها: این پژوهش که به روش تحلیلی-توصیفی از منابع کتابخانه ای تهیه گردیده، با درنظرداشت منابع مرتبط مفهوم زن واکاوی، شرح و تحلیل گردیده است.
یافته ها: یافته های تحقیق نشان میدهد که زن در شعر خلیلی به عنوان رکن اساسی جامعۀ بشر درخور ستایش است. نگاه خلیلی به زن نگاه یک شاعر روشنفکر، معتدل و حقشناس است که از آموزه های اسلامی و فرهنگ پسندیدۀ انسانی، نشأت یافته است. شخصیت و کرامت زن به عنوان رکن جامعۀ بشری مورد ستایش خلیلی قرار میگیرد و در نقشهای اجتماعی و خانوادگی چون همسر، مادر، دختر، خواهر دینی یا نسبی، معشوق و موجود فعال اجتماعی ظاهر میشود. از ستمهای تاریخی جامعۀ بدوی که طی قرنهای متوالی بر زن گذشته، شکوه سر میدهد و از جنبشهای زنان افغانستان برای تأمین حقوق انسانی زن تمجید میکند و در عین حال از ظلم و ستمی که فرهنگ بیبندوبار غربزدگی بر سرنوشت زن آورده، نیز انتقاد کرده و پیامد آن را شوم میداند.
نتیجه گیری: آنچه در این نوشته بدست آمد نشان میدهد که خلیلی در عین حال که نگاه روشنگرانه به جایگاه زن دارد، ولی در اندیشۀ او دیدگاه فمنیستی جایگاهی ندارد، این نوع نگاه به زن در سبک او بویژه در لایۀ واژگانی و ایدئولوژیک به طور روشن بازتاب یافته است که در متن مقاله به شواهد متعددی میتوان به این مسأله دست یافت.
کلمات کلیدی
زن
, نقش اجتماعی
, جامعۀ افغانستان
, شعر معاصر
, خلیل الله خلیلی.
- باختری، احمد مسعود. (۱۳۹۷). نقش اجتماعی زن در اسلام و حقوق افغانستان. کابل: سعید.
- پنجه علی، فاطمه، رقیه زارع نژاد صباحی و فاطمه جعفری کلیبر. (۲۰۲۱). «نقش و جایگاه زن در تاریخ تمدن اسلامی». پنجمین کنفرانس بین المللی زبان، ادبیات، تاریخ و تمدن.دانشکدۀ بین المللی ابن سینا.
- تربیت، ساره. (۱۳۸۹). «نقد فیمینیستی بر غزل سیمین بهبهانی». فصلنامۀ علمی-پژوهشی زن و فرهنگ. س ۲، ش ۵، پائیز ۱۳۸۹، صص ۹-۱۸.
- حبیبی، رقیه، فرصتی جویباری، رضا و اکبری، ناهید (۱۴۰۴). «زن آرمانی در ادب غنایی و عرفانی (مطالعۀ موردی: پنج گنج نظامی و مثنوی معنوی)». ماهنامۀ تخصصی سبکشناسی نظم ونثر فارسی (بهار ادب)، سال هژدهم، ش ۳، پیاپی ۱۰۹، صص ۲۴۹-۲۶۴.
- جاوید. عبدالاحمد. (۱۳۹۰). مقالات جاوید. گردآوری اخشید جاوید. کابل: سعید.
- خلیلی، خلیل الله. (1385). دیوان خلیل الله خلیلی . به کوشش محمدکاظم کاظمی. تهران: عرفان.
- دادور، رحمت الله و حبیبی فتحآبادی، مریم. (۱۳۸۷). «بررسی جامعه شناختی جایگاه زنان در شعر معاصر فارسی». فصلنامۀ علمی -پژوهشی علوم اجتماعی، س ۴، ش ۱۶، بهار ۱۳۸۷، صص ۸۲- ۹۷.
- رزمجو، حسین. (۱۳۶۶). شعر کهن فارسی در ترازوی نقد اخلاق اسلامی، ج ۲. مشهد: آستان قدس رضوی.
- رفاه، صفیه. (۱۳۹۸). «بررسی و تحلیل مفهوم درد و رنج در شعر شاعران معاصر زن افغانستان». مجلۀ خراسان، ش ۱۴۱-۱۴۲، صص ۲۱۲ – ۲۲۸.
- کاظم، سید عبدالله. (۲۰۰۵). زنان افغان زیر فشار عنعنه و تجدد. کالیفورنیا: سن جوز.
- کراچی، روحانگیز. (۱۳۹۳). چگونگی نقش عامل جنسیت در گزینش نوع شعر حماسی و غنایی. کهننامۀ ادب پارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، س ۵، ش ۲، صص ۱۶۱- ۱۸۰.
- کشاورز، حبیب، محمودمسلمی و سادات ساجدی، مریم. (۱۳۹۶). بازتاب شخصیت زن در شعر معاصر عربی و فارسی. نهمین همایش بین المللی پژوهشهای زبان و ادبیات فارسی، بیرجند، اسفند ۱۳۹۶.
- لاهوری، محمد اقبال. (۱۹۹۰ م). کلیات اشعار فارسی اقبال، به اهتمام اکادمی اقبال. لاهور: استقلالپریس.
- مقدس، حمیده، عباسپور اسفدن، حسنعلی و رویانی، وحید (۱۴۰۲). «تبیین و تحلیل جایگاه اجتماعی زنان در شهنشاهنامۀ تبریزی و تطبیق آن با شاهنامۀ فردوسی». ماهنامۀ تخصصی سبکشناسی نظم ونثر فارسی (بهار ادب)، دوره ۱۶، شمارۀ پیاپی ۸۹، صص ۲۳۱-۲۵۲.
- مهرآوران، محمود و انصاری، عارف حسین. (۱۴۰۱). بازتاب شخصیت و مسائل اجتماعی زنان در شعر معاصر افغانستان. فصلنامۀ علمی-پژوهشی زن و جامعه. دورۀ ۱۳، شمارۀ ۴۹، بهار ۱۴۰۱، صص ۱۳۹-۲۵۴.
- یزدانمنش، وفا و بیات، علی. (۱۳۸۳). «زن از دیدگاه علامه اقبال لاهوری». فصلنامۀ پژوهش زبانهای خارجی، ش ۲۲، زمستان ۱۳۸۳، صص ۸۳ – ۱۰۲.